Antalya’da devam eden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’in ilk haftası tamamlandı. Zirvede iklim finansmanı, elektrifikasyon hedefleri ve fosil yakıtlardan uzaklaşma konularında henüz ortak bir uzlaşı sağlanamadı. Liderlerin konuşmalarının ardından dikkatler, ülkelerin müzakereleri yoğunlaştıracağı ikinci haftaya çevrildi.
Türkiye ve Avustralya başkanlığında 13 Kasım tarihinde yayımlanan ilk değerlendirme belgesinde tarafların farklı beklentileri öne çıktı. Belgede Türkiye’nin elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035 yılına kadar yüzde 35’e çıkarma hedefi yer alsa da ülkeler ortak karara varamadı.
Guterres’ten finansman uyarısı
Görev süresi 2026 sonunda sona erecek olan BM Genel Sekreteri Antönio Guterres, basın toplantısında çarpıcı rakamlar paylaştı. Guterres, gelişmiş ülkelerin uyum finansmanını üç katına çıkarma taahhüdünü eksiksiz yerine getirse bile bunun gelişmekte olan ülkelerin toplam ihtiyacının yüzde 30’undan azını karşılayabileceğini belirtti.
Finansman açığının kapatılmasında kalkınma bankalarının daha aktif rol alması gerektiğini vurgulayan Guterres, doğrudan sağlanan 1 dolarlık kaynağın bu bankaların sermayesine aktarılması durumunda 8 ila 10 dolarlık ek finansman kapasitesi yaratılabileceğini ifade etti. Küresel emisyonların önümüzdeki yıllarda yılda yaklaşık yüzde 6 azaltılması gerektiğini hatırlatan Genel Sekreter, mevcut ulusal planların yüzyıl sonunda 2,5 derecenin üzerinde ısınmaya yol açtığını kaydetti.
Müzakerelerde taviz gerekliliği
BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell de 14 Kasım’daki basın toplantısında süreci değerlendirdi. Yaklaşık 200 ülkenin gündemdeki 165 müzakere görevi üzerinde çalıştığını belirten Stiell, tarafların taviz vermeden ortak bir sonuç elde etmesinin mümkün olmadığını söyledi.
Elektrifikasyon ve finansmana erişim görüşmelerin öne çıkan başlıkları olurken, özellikle gelişmekte olan ülkelerin enerji dönüşümü yatırımlarının nasıl finanse edileceği konusunda görüş ayrılıkları sürüyor. Stiell, müzakerelerde ilerleme kaydedildiğini ancak en zorlu konuların henüz sonuçlanmadığını dile getirdi.
IEA Direktörü’nden banka eleştirisi
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Fatih Birol, uluslararası kalkınma bankalarının performansına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Birol şunları söyledi:
“Uluslararası kalkınma bankalarının, buna Dünya Bankası’nın geçmişteki performansı da dahil olmak üzere, gelişmekte olan ülkelere temiz enerjiye geçiş yolundaki yardımlarında sınıfı geçemediklerini düşünüyorum”
IEA modellemelerine göre mevcut politikalar sürdürülse bile enerji kaynaklı yıllık emisyonların yaklaşık 38 milyar tondan 30 milyar tona düşebileceğini aktaran Birol, bu dönüşümde elektrifikasyonun belirleyici olacağını vurguladı. Türkiye’nin destek aradığı “35’e 35” elektrifikasyon hedefinin nihai metne mi yoksa eylem planına mı gireceğinin netleşmediğini belirten Birol, Antalya’dan olumlu sonuç çıkacağı konusunda iyimser olduğunu ifade etti.
Farklı grupların beklentileri
Yayımlanan değerlendirme belgesi, ülkeler arasındaki görüş ayrılıklarını gözler önüne serdi. Brezilya’nın fosil yakıtlar ve ormansızlaşmayla mücadele yol haritalarının desteklenmesi önerilirken, Afrika Grubu finansman ve uygulama araçları belirtilmeden elektrifikasyon hedeflerinin karara alınmasına karşı çıktı.
Arap Grubu ülkelerin kendi enerji dönüşüm yollarını belirlemesi gerektiğini savunurken, Avrupa Birliği COP28’de kabul edilen fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünün uygulanmasına ilişkin sorunların karar metnine yansıtılmasını talep ediyor. Başkanlığın temel görevi, bu çeşitli beklentileri tek bir ortak metinde buluşturmak olarak öne çıkıyor.
Brezilya’dan yeni yol haritası
Brezilya, COP28’de verilen fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünün uygulanmasına ilişkin yeni bir yol haritası sundu. Kömür, petrol ve doğalgaza bağımlılığı azaltmayı amaçlayan bu harita, ülkelerin sadece enerji üretimini değil ekonomilerini de nasıl dönüştürebileceklerini detaylandırıyor.

